ΑΘΗΝΑ. Για την ακαδημαϊκή του διαδρομή, την οικογένειά του, αλλά και το πώς βίωσε τον θάνατο του πατέρα του όχι ως ιατροδικαστής αλλά ως γιος, μιλάει στον «Εθνικό Κήρυκα» ο Δρ Γρηγόρης Λέων.
Ο Δρ Λέων είναι παντρεμένος με την Δήμητρα που είναι δημοσιογράφος και έχουν έναν γιο 15 ετών. Όπως μας εξομολογείται, τον Νοέμβριο της περασμένης χρονιάς ήρθε η πρώτη πολύ μεγάλη απώλεια στην οικογένειά του, αυτή του πατέρα του. Προσωπικά του στοίχισε πάρα πολύ, καθώς ήταν η πρώτη φορά που βίωσε τον θάνατο τόσο κοντά του.
«Εθνικός Κήρυκας»: Κάνατε πολύ εκτενείς σπουδές. Γιατί;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Πράγματι, έκανα μια αρκετά μεγάλη ακαδημαϊκή διαδρομή: τρία μεταπτυχιακά, διδακτορικό, συνεχή μετεκπαίδευση και μέρος της εκπαίδευσής μου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο λόγος είναι πολύ απλός. Ήθελα να εμβαθύνω όσο μπορούσα περισσότερο στην επιστήμη που επέλεξα να υπηρετώ ώστε να μπορώ να την ασκώ με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Ο Δρ Γρηγόρης Λέων με τον Prof. Santo Davide Ferrara, τότε Πρόεδρο της International Academy of Legal Medicine (IALM) και Καθηγητή Ιατροδικαστικής και Ιατροδικαστικής Τοξικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Padova, 2015.
Στην Ιατρική όμως η εκπαίδευση δεν τελειώνει ποτέ. Δεν σας κρύβω ότι ακόμη και σήμερα, πολλές φορές τα βράδια όταν βρίσκομαι στο σπίτι, εξακολουθώ να διαβάζω και να μαθαίνω. Προσπαθώ να παρακολουθώ τα νέα επιστημονικά δεδομένα και να είμαι συνεχώς ενημερωμένος για οτιδήποτε καινούργιο υπάρχει.
Ευτυχώς η Ιατρική είναι μια επιστήμη που εξελίσσεται διαρκώς. Αυτό είναι που την κάνει και τόσο ενδιαφέρουσα. Δεν μπορείς ποτέ να πεις «τα έμαθα». Πρέπει συνεχώς να ακολουθείς τη γνώση και τις νέες εξελίξεις. Και για να μπορείς να το κάνεις αυτό σε όλη σου τη ζωή, πρέπει πραγματικά να αγαπάς αυτό που κάνεις.
«Ε.Κ.»: Ποιες είναι οι διαφορές για έναν ιατροδικαστή που δουλεύει στην Ελλάδα και έναν στην Αμερική;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Οι διαφορές είναι πολύ μεγάλες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες είχα την ευκαιρία να εκπαιδευτώ στο Broward County Medical Examiner’s Office στη Φλόριδα. Εκεί ο ιατροδικαστής εργάζεται μέσα σε μια ουσιαστικά αυτόνομη υπηρεσία, η οποία διαθέτει τους δικούς της investigators, εξειδικευμένο προσωπικό, εργαστήρια και έναν ολόκληρο μηχανισμό που υποστηρίζει τη διερεύνηση ενός θανάτου. Το βασικό αντικείμενο του ιατροδικαστή στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι κυρίως η διερεύνηση των αιφνίδιων, βίαιων ή ύποπτων θανάτων.
Στην Ελλάδα έχουμε περισσότερο το ευρωπαϊκό μοντέλο της Ιατροδικαστικής, στο οποίο ο ιατροδικαστής έχει έναν πολύ ευρύτερο ρόλο. Δεν ασχολείται μόνο με τους νεκρούς.
Και, φυσικά, υπάρχει και η μεγάλη διαφορά των αμοιβών. Αυτό όμως δεν αφορά μόνο την Ιατροδικαστική. Γενικότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες οι αμοιβές πολλών εξειδικευμένων επαγγελμάτων βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα.
Ο Δρ Γρηγόρης Λέων με την Α.Θ. Παναγιότητα, τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, στο Οικουμενικό Πατριαρχείο στο Φανάρι, Κωνσταντινούπολη.
«Ε.Κ.»: Όπλα και νεκροί στην Αμερική. Ποιος είναι ο συσχετισμός;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Από τη δική μου εμπειρία στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό που μου είχε κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση ήταν πόσο συχνά συναντούσαμε θανάτους από πυροβόλα όπλα.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι στο Broward County, από περίπου πέντε νεκροτομές που μπορούσα να κάνω μέσα σε μία ημέρα, υπήρχαν ημέρες που οι δύο αφορούσαν περιστατικά με πυροβόλο όπλο. Για έναν Έλληνα ιατροδικαστή αυτή είναι μια εικόνα πολύ διαφορετική από εκείνη που συναντά συνήθως στην Ελλάδα.
Όταν σε μια κοινωνία η πρόσβαση στα όπλα είναι ευκολότερη και ένα όπλο μπορεί να υπάρχει πρόχειρο μέσα σε ένα σπίτι, αυξάνονται και οι περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθεί: σε μια ανθρωποκτονία, σε μια αυτοκτονία, σε ένα ατύχημα ή ακόμη και σε μια στιγμή έντονης σύγκρουσης.
Ευτυχώς στην Ελλάδα δεν έχουμε την ίδια καθημερινή εμπειρία με τα πυροβόλα όπλα. Και νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να διαφυλάξουμε.
«Ε.Κ.»: «Πωλητές ματαιοδοξίας, διαχειριστές ελπίδας». Τι φταίει στο σύστημα;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Δυστυχώς υπάρχουν και γιατροί που ξεχνούν ότι η Ιατρική έχει κανόνες, επιστημονικά όρια και, πάνω απ’ όλα, δεοντολογία.
Ο Δρ Γρηγόρης Λέων με τον Dr. Thomas T. Noguchi, Πρόεδρο της World Association for Medical Law (WAML) και πρώην Chief Medical Examiner του Los Angeles County, στο 24ο World Congress on Medical Law, το 2018.
Υπάρχουν κάποιοι που μπορεί να εκμεταλλευτούν την επιθυμία ενός υγιούς ανθρώπου να γίνει ομορφότερος, να παραμείνει νέος ή να ζήσει περισσότερο. Και υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκονται σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής τους και είναι έτοιμοι να πιστέψουν οποιονδήποτε τους υποσχεθεί ελπίδα.
Εκεί βρίσκεται για μένα η κόκκινη γραμμή.
Ο γιατρός δεν μπορεί να είναι ούτε πωλητής ματαιοδοξίας ούτε έμπορος ελπίδας.
Η λευκή ποδιά φέρνει τεράστια ευθύνη σε αυτόν που τη φορά, γιατί ο άνθρωπος απέναντί σου θεωρεί ότι αυτό που του προτείνεις βασίζεται στην επιστήμη και εμπιστεύεται την υγεία του στα χέρια σου.
Όταν βέβαια αναφερόμαστε σε μια συγκεκριμένη υπόθεση που βρίσκεται υπό δικαστική διερεύνηση, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ως προς την απόδοση συγκεκριμένων ευθυνών. Υπάρχει όμως μια γενική αρχή που για μένα είναι αδιαπραγμάτευτη: καμία θεραπεία δεν γίνεται επιστημονικά αποδεκτή απλώς επειδή πραγματοποιείται μέσα σε ένα ιατρείο ή επειδή την προτείνει κάποιος που φορά λευκή ποδιά.
Ο Δρ Γρηγόρης Λέων με τον Πρόεδρο του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντιντόπινγκ (WADA), Witold Bańka, στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας για την προστασία του καθαρού αθλητισμού. 2025
«Ε.Κ.»: Νεκροφάνεια: ποια είναι τα επακόλουθά της; Ποιοι μπορούν πραγματικά να διαγνώσουν αν ένας άνθρωπος είναι νεκρός;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Στο παρελθόν έχουν περιγραφεί περιπτώσεις ανθρώπων που αρχικά χαρακτηρίστηκαν ως νεκροί, ενώ στην πραγματικότητα δεν είχε επέλθει ο θάνατός τους.
Έτσι δημιουργήθηκαν και πολλές ιστορίες περί «νεκροφάνειας»: άνθρωποι που παρέμεναν σε κάποιον χώρο ως νεκροί ή ακόμη και περιπτώσεις όπου θεωρήθηκε ότι ένας άνθρωπος «επανήλθε στη ζωή».
Στην πραγματικότητα δεν είχε αναστηθεί. Δεν είχε γίνει σωστή διαπίστωση του θανάτου.
Στην Ελλάδα, μάλιστα, στο παρελθόν το θεσμικό πλαίσιο επέτρεπε υπό ορισμένες συνθήκες την εμπλοκή ακόμη και μη γιατρών στην πιστοποίηση ενός θανάτου. Και αυτό προφανώς δημιουργούσε προβλήματα.
Με την καθιέρωση της ιατρικής πιστοποίησης του θανάτου και συγκεκριμένων επιστημονικών διαδικασιών, η κατάσταση άλλαξε ουσιαστικά.
«Ε.Κ.»: Τι ακριβώς περιλαμβάνει το επάγγελμα του ιατροδικαστή;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Το επάγγελμα του ιατροδικαστή στην Ελλάδα έχει ένα εξαιρετικά ευρύ γνωστικό αντικείμενο. Ασχολείται με ανθρωποκτονίες και γενικότερα εγκληματικές ενέργειες, αυτοκτονίες, σεξουαλική βία, ξυλοδαρμούς, ενδοοικογενειακή βία, τροχαία και εργατικά ατυχήματα, ιατρική ευθύνη και πολλά ακόμη ζητήματα στα οποία απαιτείται η ιατρική γνώση για να απαντηθεί ένα νομικό ή δικαστικό ερώτημα.
Broward County Medical Examiner’s Office, Florida — Ο Δρ Γρηγόρης Λέων με τον Chief Medical Examiner Dr. Joshua Perper, τον Deputy Chief Medical Examiner Dr. Stephen J. Cina και τον Chief Toxicologist Dr. Harold E. Schueler, κατά την ολοκλήρωση της μετεκπαίδευσής του στην Ιατροδικαστική. 2009
Επομένως, δεν είναι -όπως πολλές φορές πιστεύει ο κόσμος- απλώς «ο γιατρός που κάνει νεκροτομές». Το αντικείμενο είναι πολύ ευρύτερο και αφορά τόσο νεκρούς όσο και ζώντες. Ακριβώς επειδή το γνωστικό αντικείμενο είναι τόσο εκτεταμένο, απαιτείται και αντίστοιχα μεγάλη εκπαίδευση. Γι’ αυτό και η ειδικότητα στην Ελλάδα έχει πενταετή διάρκεια.
«Ε.Κ.»: Πόσο σκληρή είναι η τόσο συχνή επαφή με νεκρούς;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Καταλαβαίνω απόλυτα πώς φαίνεται σε έναν άνθρωπο που δεν έχει σχέση με την Ιατρική η καθημερινή επαφή ενός ιατροδικαστή με τους νεκρούς.
Πρέπει όμως να θυμόμαστε ότι ένας ιατροδικαστής δεν βρίσκεται ξαφνικά, μια μέρα, μπροστά σε ένα τραπέζι νεκροτομείου.
Είμαστε πρώτα γιατροί. Ήδη κατά τη διάρκεια των σπουδών μας έχουμε έρθει σε επαφή με το ανθρώπινο σώμα, έχουμε βρεθεί σε χειρουργεία, έχουμε δει βαριά περιστατικά και έχουμε βιώσει ανθρώπους να χάνονται μπροστά μας. Στη συνέχεια, κατά την ειδίκευσή μας στην Ιατροδικαστική, η επαφή με τον θάνατο γίνεται καθημερινότητα. Σταδιακά λοιπόν μαθαίνεις ότι η σχέση σου με το κάθε περιστατικό πρέπει να είναι απολύτως επαγγελματική.
Ο ιατροδικαστής δεν πρέπει να επιτρέπει στο συναίσθημα να επηρεάζει την επιστημονική του κρίση. Ακόμη και όταν απέναντί του βρίσκονται συγγενείς σε μια εξαιρετικά δύσκολη στιγμή, οφείλει να ακούσει, να κατανοήσει και να σεβαστεί τον πόνο τους, αλλά ταυτόχρονα να παραμείνει αντικειμενικός.
Γιατί από τη στιγμή που θα επιτρέψεις στο συναίσθημα -ή σε οποιονδήποτε άλλο εξωτερικό παράγοντα- να επηρεάσει την κρίση σου, αυξάνεται ο κίνδυνος να οδηγηθείς σε λάθος επιστημονικό συμπέρασμα.
«Ε.Κ.»: Σας έχει αλλάξει το επάγγελμά σας την κοσμοθεωρία σας;
Δρ Γρηγόρης Λέων: Όταν βλέπεις καθημερινά πόσο εύκολα και πόσο ξαφνικά μπορεί να χαθεί μια ανθρώπινη ζωή, αντιλαμβάνεσαι ότι η ίδια η ζωή είναι το υπέρτατο αγαθό. Και ότι πρέπει να τη ζούμε όσο περισσότερο και όσο καλύτερα μπορούμε.
Έχω μάθει να χαμογελώ περισσότερο, να χαίρομαι περισσότερο και να προσπαθώ να απολαμβάνω ακόμη και τις μικρές στιγμές της καθημερινότητας.
Δεν θέλω να αναλώνω τη ζωή μου σε ανούσια πράγματα, σε μικρές αντιπαραθέσεις ή σε πράγματα που τελικά δεν έχουν πραγματική σημασία.
Αν λοιπόν κάτι μου έχει μάθει η Ιατροδικαστική, είναι να χαίρομαι που ζω.